Dalende leesvaardigheid jongeren: wat kun je doen?
Dalende leesvaardigheid jongeren: wat kun je doen?
De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren is opnieuw gedaald. Dit blijkt uit de nieuwste PISA-resultaten, een internationaal vergelijkend onderzoek dat de vaardigheden en kennis van 15-jarigen test. Uit recente resultaten (september 2026) blijkt dat 39% van de Nederlandse 15-jarigen het basisniveau voor lezen niet haalt. Wat betekenen deze cijfers, en hoe kunnen we kinderen helpen om wel vaker én met plezier te lezen?
Nieuwe PISA-resultaten laten verdere daling zien
Hoe goed kunnen Nederlandse jongeren lezen? Iedere drie jaar onderzoekt PISA de vaardigheden van 15-jarigen over de hele wereld. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar wat leerlingen weten, maar ook in hoeverre zij hun kennis en vaardigheden kunnen toepassen.
De nieuwste resultaten van PISA-2025 laten zien dat de leesvaardigheid in Nederland opnieuw achteruit is gegaan, een trend die zich sinds 2015 heeft doorgezet. Nederlandse jongeren behaalden in 2025 gemiddeld 441 punten voor leesvaardigheid. In 2022 waren dat nog 459 punten: een daling van 18 punten. Het gemiddelde van de OESO-landen ligt in 2025 op 461 punten. Nederland scoort voor leesvaardigheid dus onder het OESO-gemiddelde. Nederlandse meisjes scoren gemiddeld 35 punten hoger dan jongens. Dit beperkt zich tevens niet tot één schoolniveau; de daling in leesprestaties is merkbaar binnen het vmbo, de havo en het vwo, al scoren vwo-leerlingen gemiddeld wel hoger dan vmbo-leerlingen.
Basisniveau leesvaardigheid wordt door 39% niet gehaald
Een van de opvallendste cijfers is dat 39% van de Nederlandse 15-jarigen het basisniveau voor leesvaardigheid niet haalt. De PISA kent zes vaardigheidsniveaus voor lezen, waarbij niveau 1 het laagste is en niveau 6 het hoogst. Vergeleken met 2015 is het aandeel leerlingen dat onder niveau 2 presteert met 20 procentpunt toegenomen. Niveau 2 van PISA gaat onder andere over het kunnen herkennen van de hoofdgedachte in een tekst van gemiddelde lengte, het vinden van informatie aan de hand van expliciete criteria en het nadenken over het doel en de vorm van een tekst. Jongeren die dit niveau niet halen, lopen volgens PISA Nederland het risico om onvoldoende geletterd of laaggeletterd het onderwijs te verlaten. Internationaal voor EU 14-landen is deze score gemiddeld 29%.
Ten opzichte van het OECD-gemiddelde van 6% voor leerlingen die een vaardigheidsniveau van 5 of hoger haalt, scoort Nederland 4%.
Waarom gaat de leesvaardigheid achteruit?
Stichting Lezen geeft aan dat er niet één oorzaak aan te wijzen is voor de daling van leesvaardigheid. Verschillende ontwikkelingen hebben invloed op hoe kinderen en jongeren zich als lezer ontwikkelen. Belangrijke factoren zijn minder leestijd, afnemende leesmotivatie en steeds meer concurrentie om de aandacht van jongeren.
Leesvaardigheid begint bij leesplezier
Hoewel er geen wondermiddel is om de dalende leesvaardigheid tegen te gaan, weten we gelukkig wel steeds beter wat kinderen helpt om zich tot vaardige én gemotiveerde lezers te ontwikkelen. Onderzoek laat volgens Stichting Lezen zien dat kinderen en jongeren meer kans hebben om vaardige, gemotiveerde en kritische lezers te worden wanneer zij al vanaf jonge leeftijd in aanraking komen met boeken, verhalen en voorlezen, opgroeien in een rijke leesomgeving en regelmatig tijd krijgen om te lezen.
Ook toegang tot aantrekkelijke en actuele boeken speelt daarbij een rol. Hetzelfde geldt voor een omgeving waarin lezen zichtbaar wordt gewaardeerd en onderwijs waarin lezen wordt verbonden aan kennisopbouw, nieuwsgierigheid en betekenisvolle onderwerpen.
Leesplezier en leesvaardigheid hoeven daarbij niet als twee afzonderlijke doelen te worden gezien. Stichting Lezen benadrukt juist dat kinderen de kans moeten krijgen om leesplezier en leesvaardigheid samen te ontwikkelen.
Wat kunnen ouders doen om leesvaardigheid en leesplezier te verbeteren?
Leesbevordering hoeft thuis niet te betekenen dat er iedere dag verplicht een bepaald aantal bladzijden gelezen moet worden. Een rijke leesomgeving en positieve ervaringen met boeken kunnen juist helpen om kinderen met lezen in aanraking te brengen. Voorlezen kan daarbij al vanaf jonge leeftijd een plek krijgen. Ook samen boeken ontdekken en zorgen dat kinderen toegang hebben tot aantrekkelijke boeken helpt bij het creëren van zo’n rijke leesomgeving.
En het hoeft daarbij niet altijd om een dikke roman te gaan. Het belangrijkste is dat kinderen de kans krijgen om boeken en verhalen te ontdekken die bij hun interesses, leeftijd en leesniveau passen.
5x boekentips voor jongeren
En wat kunnen leerkrachten doen?
Ook op school is een rijke leesomgeving belangrijk. Regelmatig tijd maken om te lezen, zorgen voor toegang tot aantrekkelijke en actuele boeken en kinderen begeleiden bij hun leesontwikkeling zijn factoren waarvan we weten dat ze bijdragen aan de ontwikkeling van lezers.
Daarnaast kan lezen worden verbonden aan kennisopbouw, nieuwsgierigheid en betekenisvolle onderwerpen. Boeken kunnen zo niet alleen worden ingezet om het lezen zelf te oefenen, maar ook om verder te praten en leren over onderwerpen die in de klas aan bod komen. Ontdek bijvoorbeeld onze gratis lesbrieven en andere downloads om inhoudelijk met boeken aan de slag te gaan, haal auteurs naar de klas met de Schrijver in beeld-pakketten, of vraag advies aan onze kinderboeken-experts voor boeken rondom specifieke thema’s in de les worden behandeld.